KIDEM TAZMİNATI ALMAK İÇİN KAÇ YIL ÇALIŞMAK GEREKİYOR?
Kıdem tazminatına hak kazanabilmek için temel şartlardan biri, aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olmak.
1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükte bulunan 14. maddesi kapsamında, iş sözleşmesinin kanunda belirtilen nedenlerden biriyle sona ermesi halinde kıdem tazminatı hakkı doğabiliyor.
Ancak yalnızca bir yıllık çalışma süresini tamamlamak yeterli olmuyor. İşten ayrılma nedeninin de kıdem tazminatına hak kazandıran durumlar arasında bulunması gerekiyor.
KENDİ İSTEĞİYLE İŞTEN AYRILAN TAZMİNAT ALABİLİR Mİ?
Çalışanların en fazla merak ettiği konulardan biri, istifa eden işçilerin kıdem tazminatı alıp alamayacağı.
Genel kural olarak haklı bir neden bulunmadan kendi isteğiyle işten ayrılan çalışanlar kıdem tazminatına hak kazanamıyor.
Ancak kanunda belirtilen bazı özel durumlarda işçinin iş sözleşmesini kendisinin sona erdirmesi, kıdem tazminatı almasına engel oluşturmuyor.
Özellikle haklı nedenle fesih, emeklilik koşulları, askerlik ve evlilik nedeniyle işten ayrılma gibi durumlarda farklı kurallar uygulanıyor.
MAAŞI ÖDENMEYEN İŞÇİ TAZMİNAT ALABİLİR
İşverenin ücret ödeme yükümlülüğünü yerine getirmemesi, işçi açısından haklı nedenle fesih hakkı doğurabilen durumlardan biri.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesinde belirtilen koşulların oluşması halinde çalışan, iş sözleşmesini haklı nedenle sona erdirebiliyor.
En az bir yıllık kıdem şartının da sağlanması durumunda işçi kıdem tazminatına hak kazanabiliyor.
Ancak ücretin geç ödenmesi veya eksik yatırılması gibi uyuşmazlıklarda somut olayın özellikleri ve hukuki şartlar önem taşıyor.
EMEKLİLİK NEDENİYLE AYRILANLAR DİKKAT
Emeklilik nedeniyle işten ayrılma, kıdem tazminatına hak kazandırabilen durumlar arasında yer alıyor.
Ayrıca bazı sigortalılar, yaş dışındaki emeklilik koşullarını tamamlamaları halinde ilgili mevzuat çerçevesinde işten ayrılarak kıdem tazminatı talep edebiliyor.
Bu hakkın kullanılması için gerekli sigortalılık süresi ve prim gün sayısı, kişinin ilk sigortalılık tarihine ve tabi olduğu mevzuata göre değişebiliyor.
Bu nedenle çalışanların işten ayrılmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumundan kendi durumlarına ilişkin bilgi almaları önem taşıyor.
EVLİLİK NEDENİYLE İŞTEN AYRILAN KADINLAR
Mevzuata göre kadın çalışanlar, evlendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde kendi istekleriyle iş sözleşmelerini sona erdirmeleri halinde kıdem tazminatına hak kazanabiliyor.
Bu haktan yararlanabilmek için aynı işverene bağlı en az bir yıllık kıdem koşulunun da sağlanması gerekiyor.
Söz konusu düzenleme, 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesinde yer alıyor.
ASKERLİK İÇİN İŞTEN AYRILANLAR TAZMİNAT ALABİLİR
Muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle iş sözleşmesini sona erdiren çalışanlar da yasal şartları sağlamaları halinde kıdem tazminatına hak kazanabiliyor.
Burada işten ayrılmanın askerlik nedeniyle gerçekleşmesi ve en az bir yıllık kıdem şartının bulunması önem taşıyor.
Askerlik nedeniyle fesih işlemlerinde çalışanların gerekli belgeleri saklamaları, sonradan yaşanabilecek uyuşmazlıklarda yararlı olabiliyor.
KIDEM TAZMİNATI NASIL HESAPLANIYOR?
Kıdem tazminatı, genel olarak çalışanın her tam hizmet yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücreti üzerinden hesaplanıyor.
Bir yıldan artan çalışma süreleri de orantılı şekilde hesaplamaya dahil ediliyor.
Giydirilmiş brüt ücret belirlenirken yalnızca çıplak maaş değil, süreklilik taşıyan ve para ile ölçülebilen bazı ek menfaatler de dikkate alınabiliyor.
Ancak kıdem tazminatı hesabında yasal tavan uygulanıyor. Bu nedenle brüt ücreti yüksek olan çalışanların tazminatları hesaplanırken ilgili dönemde geçerli kıdem tazminatı tavanının dikkate alınması gerekiyor.
İŞTEN ÇIKARILAN HER ÇALIŞAN TAZMİNAT ALIR MI?
İşveren tarafından iş sözleşmesinin sona erdirilmesi, her durumda kıdem tazminatı ödeneceği anlamına gelmiyor.
İşçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları nedeniyle, kanunda belirtilen şartlara uygun olarak yapılan bazı fesihlerde kıdem tazminatı hakkı doğmayabiliyor.
Buna karşılık işverenin kıdem tazminatına hak kazandıran nedenlerle iş sözleşmesini sona erdirmesi halinde, en az bir yıllık kıdem şartını sağlayan çalışanlar tazminat talep edebiliyor.
Bu nedenle işten çıkış nedeninin ve fesih gerekçesinin doğru belirlenmesi büyük önem taşıyor.
TAZMİNATINI ALAMAYAN ÇALIŞAN NE YAPMALI?
Kıdem tazminatına hak kazandığını düşünen ancak ödeme alamayan çalışanlar, öncelikle işverenden alacaklarının ödenmesini talep edebiliyor.
Uyuşmazlığın devam etmesi halinde işçilik alacaklarına ilişkin davalarda kural olarak zorunlu arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekiyor.
Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması durumunda iş mahkemesinde dava açılabiliyor.
Kıdem tazminatı alacaklarında zamanaşımı süresi genel olarak beş yıl olduğundan, çalışanların hak kaybı yaşamamak için sürelere dikkat etmesi gerekiyor.
İŞTEN AYRILMADAN ÖNCE BU DETAYLARI KONTROL EDİN
Çalışanların iş sözleşmelerini sona erdirmeden önce SGK hizmet dökümlerini, çalışma sürelerini, ücret bordrolarını ve varsa işverenle yaptıkları yazılı anlaşmaları kontrol etmeleri önem taşıyor.
Özellikle kendi isteğiyle işten ayrılmayı düşünen kişilerin, kıdem tazminatına hak kazandıran yasal bir nedenlerinin bulunup bulunmadığını değerlendirmeleri gerekiyor.
Çünkü işten ayrılma gerekçesi ve fesih sürecinde yapılan işlemler, kıdem tazminatı hakkının belirlenmesinde önemli rol oynuyor.
